Olympiad Cờ vua 2026 tại Samarkand: ngai kép của Ấn Độ và những khoảng trống bên lề

Tháng Tư năm 2026, tại Toronto, một cậu bé mười bảy tuổi ngồi bất động rất lâu sau khi ván cuối cùng của giải Candidates khép lại. Khi thần đồng mười bảy tuổi vẫn chưa biết mình sắp thành huyền thoại, cậu chỉ biết rằng tay mình đang run, và không ai trong phòng họp báo dám hỏi cậu điều gì. Tám tháng sau, tại Singapore, cậu hạ đương kim vô địch thế giới ở ván quyết định và trở thành nhà vô địch trẻ nhất trong lịch sử cờ vua. Tên cậu là Dommaraju Gukesh.

Tôi nhắc lại khoảnh khắc ấy vì mọi bài viết về Olympiad Cờ vua 2026 rồi sẽ bắt đầu bằng cái tên đó, và chính cái tên đó đang che khuất phần thú vị nhất của giải đấu.

Theo thông tin đã công bố, Olympiad Cờ vua 2026 diễn ra tại Samarkand, Uzbekistan, khai mạc ngày 16 và kết thúc ngày 27 tháng 9 năm 2026, với một ngày nghỉ duy nhất vào 22 tháng 9. Hai hạng mục truyền thống là Mở rộng và Nữ, thi đấu 11 ván theo hệ Thụy Sĩ; mỗi trận gồm bốn bàn chính và một kỳ thủ dự bị. Ấn Độ đến Samarkand với tư cách đương kim vô địch cả hai hạng mục, sau cú đúp vàng ở Budapest năm 2026, thành tích mà trước đó chỉ Trung Quốc từng làm được, ở Tromso 2026 và Batumi 2026.

Đội hình Mở rộng của Ấn Độ gồm Gukesh, Rameshbabu Praggnanandhaa, Arjun Erigaisi, Nihal Sarin và Vidit Gujrathi. Đây là đội hình có chiều sâu hiếm thấy: ba cái tên đầu đều từng chạm hoặc vượt mốc 2750 hệ số Elo cổ điển, trong đó Arjun Erigaisi có giai đoạn vượt 2800 trước khi trở lại mặt bằng ổn định. Praggnanandhaa cùng lứa với Gukesh và đã chơi ở cấp độ Candidates. Nihal Sarin nổi tiếng ở các giải trực tuyến và cờ chớp, còn Vidit Gujrathi là mẫu kỳ thủ điềm tĩnh, thường được xếp ở vị trí chốt hạ.

Cần nói ngay rằng toàn bộ các mức hệ số trên là giá trị tham chiếu, chưa đối chiếu với bảng xếp hạng chính thức của FIDE tại thời điểm giải diễn ra. Đội hình công bố trước sự kiện vài tháng gần như luôn thay đổi: phong độ, sức khỏe, quyết định xếp bàn và suất dự bị đều có thể xoay chuyển.

Hạng mục Nữ của Ấn Độ mới được nêu ba cái tên: Koneru Humpy, Divya Deshmukh và Vaishali Rameshbabu, em gái của Praggnanandhaa. Một đội hình đầy đủ cần ít nhất bốn bàn cộng một dự bị, nên danh sách này còn thiếu. Sự thiếu hụt ấy không phải lỗi đánh máy. Nó phản ánh một thói quen đưa tin đã thành nếp: hạng mục Nữ được nhắc đến sau cùng, ngắn nhất, và thường bị coi là phần phụ của một sự kiện mà thực tế nó có cơ cấu tổ chức, quỹ thời gian và giá trị huy chương hoàn toàn tương đương.

Ở hạng Mở rộng, các đội được nhắc tới nhiều nhất bên cạnh Ấn Độ là Hoa Kỳ, Uzbekistan và Trung Quốc. Hoa Kỳ mạnh về hệ số Elo thuần, Trung Quốc mạnh về hệ thống đào tạo, còn Uzbekistan là chủ nhà với một thế hệ trẻ đang lên. Hạng mục Nữ xoay quanh Ấn Độ, Gruzia, Kazakhstan và Trung Quốc, trong đó Gruzia là thế lực truyền thống của cờ vua nữ.

Có một điều đáng chú ý mà các danh sách ứng viên đều bỏ trống: Nga. Ở các Olympiad gần đây, đội Nga không thi đấu dưới màu cờ quốc gia. Việc họ vắng mặt trong mọi dự đoán thuộc về khung pháp lý do FIDE thiết lập, chứ không thuộc về chuyên môn. Quy chế quyết định thành phần giải đấu trước khi bất kỳ ai chạm vào quân cờ.

Trở lại với điều mà phần lớn khán giả thật sự quan tâm: xem giải ở đâu. Ở đây bản tin gốc cho thấy một khoảng trống đáng kể. Tiêu đề hứa hẹn thông tin phát sóng, kênh truyền hình và cách theo dõi, nhưng nội dung chỉ nói rằng chi tiết sẽ được cập nhật sau. Không có đơn vị giữ bản quyền, không có nền tảng, không có khung giờ. Khi bản quyền phát sóng chưa chốt, số người thật sự nhìn thấy Gukesh đặt quân cờ lên bàn vẫn là một ẩn số, và đó là biến số lớn hơn mọi dự đoán huy chương.

Điểm cốt lõi nằm ở chỗ Olympiad không phải cửa ngõ dẫn tới giải Candidates. Suất dự Candidates đến từ Cúp Thế giới, Grand Swiss, suất theo hệ số và Grand Chess Tour. Olympiad tồn tại vì hai thứ khác: uy tín quốc gia và tích lũy hệ số. Hiểu sai điều này sẽ dẫn tới những dự đoán lệch, khi người ta chờ đợi một cuộc so găng cá nhân trong lúc thứ được tính là điểm đồng đội.

Thể thức bốn bàn cộng một dự bị biến việc xếp thứ tự bàn thành một nước đi chiến lược. Đặt kỳ thủ mạnh nhất ở bàn hai để né đối thủ số một của đối phương, đẩy một tay cờ chắc chắn xuống bàn bốn để ăn điểm, giữ dự bị cho đúng trận cần cân bằng, tất cả đều là những quyết định được tính trước khi giải khai mạc. Với một đội hình sâu như của Ấn Độ, quyền chọn ấy rộng hơn bất kỳ đội nào khác.

Tôi vẫn giữ thói quen đến các sân tập trẻ vào mỗi thứ Tư để ghi lại những chi tiết không ai đưa vào bảng thống kê: nhịp thở, ánh mắt, cách một cậu bé mười lăm tuổi đặt lại quân hậu sau khi thua. Theo dõi các giải đồng đội, tôi nhận ra rằng những ván quyết định thường không nằm ở bàn một, nơi khán giả dán mắt vào màn hình, mà ở bàn ba hoặc bàn bốn, nơi một kỳ thủ vô danh chơi một nước cờ bình thường và cả hội trường không ai nhận ra nó đã kết thúc trận đấu.

Đó là lý do tôi không tin vào việc dự đoán huy chương bằng bảng xếp hạng. Bản hợp đồng chỉ là tờ giấy, còn giấc mơ được ký bằng mồ hôi; câu ấy đúng với cả những suất dự bị, những người có thể ngồi ngoài mười ván rồi bước vào đúng một ván và định đoạt tất cả.

Nếu Samarkand diễn ra đúng như lịch, Ấn Độ là ứng viên sáng giá nhất ở cả hai hạng mục, và điều đó hoàn toàn tương xứng với thực lực. Nhưng một giải đấu đồng đội kéo dài mười một ván trong mười hai ngày không được quyết định bởi người mạnh nhất. Nó được quyết định bởi người mệt nhất vào ngày thứ mười một.

Sân vận động trống vẫn giữ nguyên tiếng vỗ tay của những người đã khuất. Ở Samarkand, sẽ không có khán đài nào trống, nhưng nếu bản quyền phát sóng vẫn chưa được ký khi giải khai mạc, thì với hàng triệu người yêu cờ vua, giải đấu này sẽ diễn ra trong im lặng: một thế hệ kỳ thủ mới chơi những ván cờ tuyệt đẹp mà không ai kịp nhìn thấy. Sau ba thập kỷ cầm bút, tôi nhận ra mình chưa từng viết về thể thao. Tôi viết về những khoảng lặng trước khi ai đó trở thành huyền thoại.